“Bá Nhạc” sống ở thời nhà Chu, thời đại cách xa thời “Hàn Dũ”. Song nhờ có “Hàn Dũ” mà danh “Bá Nhạc” mới được nhiều người biết đến.

Thiên Lý Mã vốn có trước Bá Nhạc, song nhờ có Bá Nhạc mà danh “Thiên Lý Mã” mới được người trong thiên hạ nghe đến.

Hàn Dũ ( 768 – 824 ) Còn gọi là Hàn Xương Lê, vốn là Đại thi hào, văn gia đời Đường. Thơ ông nổi tiếng là hay. Về sự nghiệp văn chương, Ông được xếp hàng đầu trong “Đường Tống bát đại gia”.

Chính “Hàn Dũ” đã đem câu chuyện “Bá Nhạc” và “Thiên Lý Mã” vào văn học Trung Hoa, có thể gọi đó là tấc lòng của kẻ sĩ gửi cho người trong thiên hạ và cho cả đời sau.

Trích lược: “ Trong đời, trước có Bá Nhạc rồi sau mới có Thiên Lý Mã. Thiên Lý Mã thường có song Bá Nhạc không thường có.

Cho nên, dù ngựa đã được biết tên chẳng qua chỉ để làm tôi tớ cho người, cuối cùng rồi cũng chết thảm trong tàu, nào có xứng là Thiên Lý Mã ?

Ngựa đích là Thiên Lý Mã, cứ mỗi lần cho ăn phải cấp cho nó một thạch thóc mới vừa đủ no. Song chủ ngựa vốn không biết mỗi lần nó cần ăn bao nhiêu, vẫn cứ theo tiêu chuẩn ngựa thường. Bởi thế, Thiên Lý Mã dù có sức chạy xa nghìn dặm, mà chỉ vì ăn chẳng được đủ, sức không được sung, so với ngựa thường cũng chưa hơn được thì làm sao ngày ngày cứ bắt nó phải chạy suốt hàng ngàn dặm ?

Bắt nó đi không đúng cách, cho nó ăn không đủ no. Nó hí lên cũng chả biết tâm lý nó muốn gì. Chỉ biết tay lăm lăm chiếc roi da, đứng thẳng trước đầu nó mà hét: “ Thiên hạ làm gì có Thiên Lý Mã”.

Than ôi! Đời vốn thực không có Thiên Lý Mã sao ? Hay kỳ thực vốn chẳng có ai biết được ngựa nào là Thiên Lý Mã vậy !

  • Bá Nhạc vốn nổi tiếng xem tướng ngựa, biết rõ khả năng, sở trường, sở đoản của mỗi giống ngựa, rất sành việc giám định ngựa để phát hiện ngựa nào đích thị “Thiên Lý Mã”. Đời vốn không thiếu Thiên Lý Mã, song nếu không có “Bá Nhạc”, thử hỏi mấy ai phân biệt được ngựa nào là ngựa thường, ngựa nào là tuấn mã có thể chạy suốt nghìn dặm không ?
  • Con người lại càng khó khăn phức tạp hơn. Thiên Lý Mã nhờ có Bá Nhạc nên mới có danh “Ngựa chạy xa ngàn dặm”. Trong xã hội, người đích thực có tài trí, có đức độ chân chính hẳn không thiếu.

“Bá Nhạc” nhờ “Hàn Dũ” mà nỗi danh – ” Thiên Lý Mã” nhờ “Bá Nhạc” mà thiên hạ biết đến.